{"id":1050,"date":"2025-12-01T09:59:36","date_gmt":"2025-12-01T06:59:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/?p=1050"},"modified":"2025-12-01T09:59:37","modified_gmt":"2025-12-01T06:59:37","slug":"cocuk-sahibi-olma-kararinin-siyasilesmesi-uzerine-doguralim-da-kim-bakacak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/?p=1050","title":{"rendered":"\u00c7ocuk sahibi olma karar\u0131n\u0131n siyasile\u015fmesi \u00fczerine: \u201cDo\u011fural\u0131m da kim bakacak?!\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Tu\u011fba G\u00fcr\u00e7el Akdemir<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Y\u0131llard\u0131r Avrupa\u2019n\u0131n gelece\u011fi ile ilgili tart\u0131\u015fmalarda masada olan ve son d\u00f6nemlerde T\u00fcrkiye\u2019de de s\u0131kl\u0131kla \u00f6zellikle Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan taraf\u0131ndan g\u00fcndeme getirilen do\u011fum oranlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f meselesi yine yeniden sadece <em>kad\u0131n<\/em> \u00fczerinden okunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bir konu halini ald\u0131. Oysa g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ebeveynlik, bu d\u00fcnyaya ve bu \u00fclkeye \u00e7ocuk do\u011furmak, \u00e7ok boyutlu tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konu olmal\u0131. Ekonomik kayg\u0131lar T\u00fcrkiye gibi \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez ekonomilerde elbette ki bu meselenin tam da kalbinde yer al\u0131yor. Ayr\u0131ca t\u00fcm d\u00fcnyada i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z iklim krizi, yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn kaynaklar\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrerek bitirmekte oldu\u011fumuz ger\u00e7e\u011fi, gelecek nesillere b\u0131rakacak bir d\u00fcnya kalmamas\u0131 kayg\u0131lar\u0131 da olduk\u00e7a ortak endi\u015fe kaynaklar\u0131. Bu konular\u0131 farkl\u0131 boyutlar\u0131yla tart\u0131\u015fan pek \u00e7ok ara\u015ft\u0131rma oldu\u011funu not d\u00fc\u015ferek, burada daha farkl\u0131 bir noktaya de\u011finmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu meseleyi ele al\u0131rken, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken ba\u015fl\u0131klar\u0131n ba\u015f\u0131nda destek mekanizmalar\u0131 geliyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ebeveynlik, yaln\u0131zca \u00e7ocu\u011fu b\u00fcy\u00fctme sorumlulu\u011fundan ibaret de\u011fil \u2014 i\u015f, sosyal hayat ve aile i\u00e7i roller aras\u0131nda giderek daha karma\u015f\u0131k bir denge haline geldi. Bu ortamda <strong>b\u00fcy\u00fckanne-babalar, akrabalar ve kom\u015fular<\/strong>gibi yak\u0131n \u00e7evrenin sundu\u011fu destek, bir\u00e7ok ebeveyn i\u00e7in vazge\u00e7ilmez hale geliyor. \u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, baz\u0131 g\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar bu deste\u011fin do\u011furganl\u0131k kararlar\u0131n\u0131 hem olumlu hem de olumsuz bi\u00e7imde etkileyebilece\u011fini g\u00f6steriyor \u2014 ve bu s\u00fcre\u00e7 ebeveynlerin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde derin izler b\u0131rakabiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d6ncelikle geni\u015f aile deste\u011fi (<em>grandparental support<\/em>), \u00e7ocuk bak\u0131m maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcrerek ebeveynlerin \u00e7ocuk sahibi olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rabilir. <em>International Tax and Public Finance<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan bir ekonomik model \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re, b\u00fcy\u00fckanne ve b\u00fcy\u00fckbaban\u0131n aktif bak\u0131c\u0131l\u0131k rol\u00fc, \u00e7ocuk yeti\u015ftirme maliyetini azaltarak devletin do\u011fum te\u015fvik stratejilerinin etkinli\u011fini y\u00fckseltebilir (Cipriani ve Fioroni, 2024). Ayr\u0131ca, Avrupa \u00e7ap\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar (\u00f6rne\u011fin GGS veri setine dayanarak) <em>grandparenting<\/em> \u2013 hem duygusal hem fiziksel destek \u2013 ile yeti\u015fkin \u00e7ocuklar\u0131n do\u011furganl\u0131k niyeti aras\u0131nda pozitif bir ili\u015fki oldu\u011funu ortaya koyuyor (Dantis, Rizzi ve Baudin, 2023). Ara\u015ft\u0131rmalar, bir b\u00fcy\u00fckanne veya b\u00fcy\u00fckbaban\u0131n vefat\u0131n\u0131n, \u00e7ocuk sahibi olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 be\u015f puana kadar d\u00fc\u015f\u00fcrebilece\u011fini ortaya koyuyor \u2014 bu da ya\u015fayan b\u00fcy\u00fcklerin asl\u0131nda soy ba\u011flar\u0131 ve sosyal destek a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne kadar de\u011ferli olabilece\u011fini g\u00f6steriyor (Okun ve Stecklov, 2021). Bu durum, ebeveynli\u011fin getirdi\u011fi psikososyal y\u00fck\u00fc azaltmaya kar\u015f\u0131n, uzun vadeli duygusal dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da destekleyen bir unsur olabilir. Ancak elbette her destek tipi ayn\u0131 etkiyi yaratm\u0131yor: ku\u015faklararas\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmalar ve d\u00fc\u015f\u00fck kaliteli ileti\u015fim, \u00f6zellikle annelerde do\u011fum sonras\u0131 depresyon benzeri belirtileri art\u0131rabiliyor. Bu da demek oluyor ki, pratik bak\u0131m sa\u011flansa dahi, aradaki ili\u015fki kalitesi yetersiz oldu\u011funda duygusal deste\u011fin yeri tam anlam\u0131yla doldurulamayabiliyor. \u00dcstelik, \u00e7evresel (sosyal) destek sistemlerindeki art\u0131\u015f, her zaman do\u011frudan daha fazla \u00e7ocuk anlam\u0131na da gelmeyebiliyor. Baz\u0131 aileler, bu ek deste\u011fe dayanarak \u00e7ocuk say\u0131s\u0131n\u0131 s\u0131n\u0131rlay\u0131p her bir \u00e7ocu\u011fa daha fazla kaynak ve ilgi ay\u0131rmay\u0131 tercih edebiliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu \u00e7eli\u015fkili ger\u00e7eklik, politika yap\u0131c\u0131lar i\u00e7in kritik bir mesaj veriyor: sadece maddi te\u015fvikler yeterli de\u011fil. Aile politikalar\u0131 <strong>kaliteli ku\u015faklararas\u0131 destek<\/strong><strong>, <\/strong><strong>duygusal dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendiren a\u011flar<\/strong>ve<strong>k\u00fclt\u00fcre \u00f6zg\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmler<\/strong> i\u00e7ermeli. Ebeveynlere destek olmak, onlar\u0131n daha fazla \u00e7ocuk sahibi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak kadar, ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ad\u0131na da bir yat\u0131r\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>Do\u011fum izninin uzat\u0131lmas\u0131, bu s\u00fcrecin maddi olarak desteklenmesi ve elbette bu desteklerin her iki ebeveyn i\u00e7in de uygulanmas\u0131 kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Sonras\u0131nda ise kad\u0131n\u0131n i\u015f hayat\u0131na d\u00f6nebilmesi i\u00e7in etkin destek mekanizmalar\u0131n\u0131 devreye sokmak \u015fart. \u00d6zellikle \u015fehirde \u00e7ekirdek aile olarak ya\u015fayan ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131 hasta oldu\u011funda ya da tatillerde \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 b\u0131rakabilecekleri yerlerinin olmay\u0131\u015f\u0131, bunu bitmeyen bir ruhsal y\u00fck haline getirebiliyor. \u00dcstelik ataerkil toplumlarda \u00e7o\u011funlukla kad\u0131nlar\u0131n \u201cdaha az kazanan\u201d ve dolay\u0131s\u0131yla \u201cdaha az \u00f6nemli\u201d i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, i\u015fyerinden izin istemek de daha \u00e7ok kad\u0131nlardan bekleniyor. Bu da kad\u0131n\u0131n i\u015f hayat\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 cam tavanlar\u0131 daha da kal\u0131nla\u015ft\u0131rarak, ebeveyn olman\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc i\u015f hayat\u0131nda da kad\u0131na e\u015fitsiz bir \u015fekilde y\u00fckl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00dc\u0130K verilerine g\u00f6re T\u00fcrkiye\u2019nin toplam do\u011furganl\u0131k h\u0131z\u0131, 2001\u2019de 2,38 iken 2024\u2019te 1,48\u2019e geriledi. Bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, ku\u015faklar aras\u0131 sosyal ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131n zay\u0131flamas\u0131 ve aile i\u00e7i destek a\u011flar\u0131n\u0131n erozyona u\u011framas\u0131 ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak de\u011ferlendiriliyor. UNFPA T\u00fcrkiye i\u00e7in n\u00fcfus yenilenme d\u00fczeyinin alt\u0131ndaki do\u011furganl\u0131k, toplumsal ve ekonomik etkileri olan bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ile ilgili endi\u015felerini dile getiriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda gitgide artan, geleneksel geni\u015f aile yap\u0131s\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 ve sosyal izolasyonun artmas\u0131, ebeveynlere sunulan bu deste\u011fin azalmas\u0131na yol a\u00e7arken do\u011furganl\u0131k kararlar\u0131 ve ebeveynlerin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan derin etkiler do\u011furuyor. Aile politikalar\u0131 da bu zorlu\u011fa tam yan\u0131t veremeyebiliyor. Sosyal yard\u0131mlar ve do\u011fum te\u015fvikleri artarken bile, T\u00fcrkiye\u2019deki politika ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geleneksel geni\u015f aile yap\u0131s\u0131na dayal\u0131 deste\u011fi yeterince kapsay\u0131c\u0131 hale getirilmedi\u011fi ele\u015ftiriliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcm bu ara\u015ft\u0131rmalar hem d\u00fcnyada hem de T\u00fcrkiye\u2019de ebeveynlerin \u00e7evresel destek eksikli\u011fi \u2014 \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck anne-baba, akraba ve kom\u015fular gibi geleneksel destek kaynaklar\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 \u2014 yaln\u0131zca demografik trendleri (d\u00fc\u015fen do\u011furganl\u0131k) de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ebeveynlerin ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da olumsuz etkiledi\u011fini g\u00f6steriyor. G\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar, bu konunun yaln\u0131zca bireysel bir problem olmad\u0131\u011f\u0131na; toplumsal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm gerektirdi\u011fine de i\u015faret ediyor. Aile politikalar\u0131 ve sosyal destek mekanizmalar\u0131 yeniden tasarlan\u0131rsa, hem do\u011furganl\u0131k kararlar\u0131 hem de ebeveynlerin duygusal refah\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha umut verici bir gelecek m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu \u015fartlar sa\u011fland\u0131\u011f\u0131nda bile kad\u0131nlara do\u011fum yapmalar\u0131na dair bir bask\u0131 kurulmas\u0131 elbette hala yersiz olacakt\u0131r ancak \u00e7ocuk sahibi olmak isteyip de destek mekanizmalar\u0131n\u0131n eksikli\u011fi ve sosyal politikalar\u0131n konuyu g\u00f6rmezden gelmesi dolay\u0131s\u0131yla endi\u015fe eden ebeveynler i\u00e7in bunlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi olumlu bir etki yaratacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, kad\u0131nlar \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 art\u0131rmaktansa destek sistemlerini bir sosyal politika dahilinde daha iyi kurgulamak; \u201cDo\u011fural\u0131m da kim bakacak?\u201d sorusuna bir cevap olabilir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2025). Sosyal Politika \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u2013 Aile Destek<\/p>\n\n\n\n<p>Merkezlerinin Rol\u00fc. <em>Sosyal Politika \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Dergisi, 25<\/em>(Aile \u00d6zel Say\u0131s\u0131 Cilt-1),<\/p>\n\n\n\n<p>11-48.<\/p>\n\n\n\n<p>Alan, \u015e. (2025). <em>T\u00dc\u0130K Verileri I\u015f\u0131\u011f\u0131nda Aile Yap\u0131s\u0131ndaki De\u011fi\u015fimlerin Sosyolojik<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>De\u011ferlendirmesi<\/em>. Afyon Kocatepe \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27: 177-198.<br>Arac\u0131, E. (2024). Understanding Turkish family through Turkish Family Surveys. <em>G\u00fcncel<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Sosyoloji, 5<\/em>(3-2).<\/p>\n\n\n\n<p>Cipriani, G.P. ve Fioroni, T. (2024). Grandparental childcare, family allowances and<\/p>\n\n\n\n<p>retirement policies.&nbsp;<em>Int Tax Public Finance&nbsp;31<\/em>, 1669\u20131692.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/doi.org\/10.1007\/s10797-023-09822-9\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>CSGB \/ Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2023). <em>E\u011fitimli bak\u0131c\u0131lar\u0131n desteklenmesi<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>projesi etki analizi raporu<\/em>. SGK.<\/p>\n\n\n\n<p>Dantis, C., Rizzi, E.L. ve Baudin, T. (2023). The Association between Religiosity and<\/p>\n\n\n\n<p>Fertility Intentions Via Grandparenting: Evidence from GGS Data.&nbsp;<em>Eur J Population&nbsp;39<\/em>, 1 https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10680-023-09652-9<\/p>\n\n\n\n<p>Devlet Planlama ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2025). <em>Aile ve N\u00fcfus ve Demografik<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Raporu<\/em>. \u00d6\u0130K \/ Resm\u00ee \u0130statistik Raporu.<br>Okun B.S. ve Stecklov G. (2021). The Impact of Grandparental Death on the Fertility of<\/p>\n\n\n\n<p>Adult Children. <em>Demography, <\/em>58(3):847-870.<\/p>\n\n\n\n<p>doi: 10.1215\/00703370-9015536. PMID: 34042986.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tu\u011fba G\u00fcr\u00e7el Akdemir Y\u0131llard\u0131r Avrupa\u2019n\u0131n gelece\u011fi ile ilgili tart\u0131\u015fmalarda masada olan ve son d\u00f6nemlerde T\u00fcrkiye\u2019de de s\u0131kl\u0131kla \u00f6zellikle Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan taraf\u0131ndan g\u00fcndeme getirilen do\u011fum oranlar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f meselesi yine yeniden sadece kad\u0131n \u00fczerinden okunmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bir konu halini ald\u0131. Oysa g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ebeveynlik, bu d\u00fcnyaya ve bu \u00fclkeye \u00e7ocuk do\u011furmak, \u00e7ok boyutlu tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir konu olmal\u0131. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":1051,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30,29],"tags":[],"series":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1050"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1050"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1050\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1052,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1050\/revisions\/1052"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1050"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1050"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1050"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fseries&post=1050"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}