Bir \u00f6\u011frencinin bir \u00f6dev i\u00e7in birka\u00e7 paragraf yazmas\u0131 art\u0131k dakikalar s\u00fcr\u00fcyor. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir metni saniyeler i\u00e7inde \u00f6zetleyebiliyor, bir makalenin dilini d\u00fczeltebiliyor, veri analizinin baz\u0131 a\u015famalar\u0131n\u0131 yapay zek\u00e2ya devredebiliyor. Peki bu durumda \u00fcniversiteye neden hala ihtiyac\u0131m\u0131z var? Bu soru ilk bak\u0131\u015fta yapay zek\u00e2yla ilgili gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Oysa sorun bundan daha eski \u00e7\u00fcnk\u00fc yapay zek\u00e2 \u00fcniversitelerin bilgi \u00fcretme i\u015flevini sorgulatmadan \u00f6nce, \u00fcniversiteler zaten kendi bilgi \u00fcretme kapasitesini sorgulatmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. \u00dcniversiteler h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok miktarda bilgi \u00fcretiyor. Sorun bilgi \u00fcretiminin tamamen ortadan kalkmas\u0131 de\u011fil; hangi t\u00fcr bilginin \u00fcretildi\u011finin ve bu \u00fcretimin hangi ko\u015fullarda ger\u00e7ekle\u015fti\u011finin de\u011fi\u015fmesi.<\/p>\n\n\n\n
Bir akademisyenin ger\u00e7ekten yeni bir soru \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, uzun s\u00fcre okumas\u0131, ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131, tekrar denemesi gerekir. Ancak sistem: \u201cBu y\u0131l ka\u00e7 yay\u0131n yapt\u0131n?\u201d diye soruyor. Bilgi \u00fcretmek zaman ister; performans sistemleri ise sonu\u00e7 ister.<\/p>\n\n\n\n
Pandemi sonras\u0131nda \u00f6zellikle baz\u0131 \u00fclkelerde \u00fcniversitelerin ciddi mali bask\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131, i\u015ften \u00e7\u0131karmalar, b\u00f6l\u00fcm\/program kapatmalar\u0131, ge\u00e7ici s\u00f6zle\u015fmeler ve d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler g\u00fcnden g\u00fcne artan bir g\u00fcndem olu\u015fturuyor. Tam da burada \u00e7ok \u00f6nemli bir paradoks var: Toplumun daha fazla bilgiye ihtiya\u00e7 duydu\u011fu bir d\u00f6nemde, bilgiyi \u00fcreten insanlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131 giderek g\u00fcvencesizle\u015fiyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaln\u0131zca T\u00fcrkiye’ye \u00f6zg\u00fc de\u011fil. \u0130ngiltere’de de \u00fcniversiteler son y\u0131llarda ciddi bir finansal bask\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Universities UK’nin 2026 ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re \u00fcniversitelerin y\u00fczde 79’u son \u00fc\u00e7 y\u0131lda g\u00f6n\u00fcll\u00fc i\u015ften \u00e7\u0131karmalara ba\u015fvururken, ayn\u0131 oranda kurum i\u015fe al\u0131mlar\u0131 dondurdu veya yava\u015flatt\u0131. \u00dcstelik kurumlar\u0131n y\u00fczde 31’i akademik ara\u015ft\u0131rma faaliyetlerinde kesintiye gitti. Yani sorun yaln\u0131zca akademisyenlerin daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 de\u011fil; ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapacak insanlar\u0131n ve ara\u015ft\u0131rmaya ayr\u0131lacak kaynaklar\u0131n da azalmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Tam da b\u00f6yle bir ortamda yapay zek\u00e2 \u00fcniversitenin kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor. Bir yandan \u00fcniversiteler bilgi \u00fcretmek i\u00e7in daha az kaynak ve insan ay\u0131r\u0131yor; di\u011fer yandan yapay zek\u00e2, bilgi \u00fcretiminin baz\u0131 a\u015famalar\u0131n\u0131 hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar h\u0131zl\u0131 ve ucuz hale getiriyor. Neoliberal \u00fcniversite akademisyeni giderek \u201c\u00f6l\u00e7\u00fclebilir \u00e7\u0131kt\u0131 \u00fcreten ki\u015fi\u201d haline getirirken, yapay zek\u00e2 da tam olarak bu \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 \u00fcretebiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla, e\u011fer akademisyenin de\u011feri ne kadar h\u0131zl\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131, ne kadar \u00e7ok metin \u00fcretti\u011fi ve ne kadar \u00e7ok \u00e7\u0131kt\u0131 ortaya koydu\u011fu \u00fczerinden \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcyorsa, yapay zek\u00e2n\u0131n bu i\u015fleri \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 yapabilmesi \u00fcniversite i\u00e7in ger\u00e7ekten ciddi bir sorun yarat\u0131yor. Ancak akademisyenin as\u0131l de\u011feri soru sormak, ele\u015ftirmek, anlamland\u0131rmak, kan\u0131t de\u011ferlendirmek ve yeni bilgi \u00fcretmekse, yapay zek\u00e2n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ba\u015fka bir soruyu g\u00fcndeme getiriyor: \u00dcniversiteleri neden zaten bu \u00f6l\u00e7\u00fclebilir \u00e7\u0131kt\u0131lar \u00fczerinden tan\u0131ml\u0131yorduk?<\/p>\n\n\n\n
As\u0131l soru belki de yapay zek\u00e2n\u0131n \u00fcniversitelerin yerini al\u0131p alamayaca\u011f\u0131 de\u011fil. \u00dcniversitelerin, yapay zek\u00e2n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u015feylerden farkl\u0131 olarak neyi korumak istedi\u011fidir. Bunun i\u00e7in yaln\u0131zca yapay zek\u00e2 okuryazarl\u0131\u011f\u0131na de\u011fil, bilgi \u00fcretmeye zaman ay\u0131rabilen, g\u00fcvenceli ko\u015fullarda \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenlere ve \u00f6l\u00e7\u00fclemeyen \u015feylerin de de\u011ferli oldu\u011funu kabul eden bir \u00fcniversite anlay\u0131\u015f\u0131na ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n\n\n\n
Yapay zek\u00e2 bize \u00fcniversitenin gereksiz olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, \u00fcniversitenin asl\u0131nda ne i\u00e7in gerekli oldu\u011funu yeniden sorma f\u0131rsat\u0131 veriyor. Bu noktada \u00f6\u011frenci boyutunu da i\u015fin i\u00e7ine katacak olursak, bir \u00f6\u011frenci yapay zekaya soru sorabiliyor, ders kitab\u0131n\u0131n \u00f6zetini \u00e7\u0131karabiliyor, herhangi bir konuda birka\u00e7 saniyede a\u00e7\u0131klama alabiliyor, yabanc\u0131 dilde akademik metin okuyabiliyor, kod yazd\u0131rabiliyor, bir konuyu farkl\u0131 seviyelerde a\u00e7\u0131klatabiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fcniversitenin klasik vaadi olan \u201cbilgiye eri\u015fim\u201d zay\u0131fl\u0131yor. Ancak \u00fcniversitenin ba\u015fka bir i\u015flevi var; bilgiye sahip olmaktan \u00f6te, bilgiyle ne yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmek. \u00d6rne\u011fin \u00f6\u011frenciye \u201ciklim de\u011fi\u015fikli\u011fi hakk\u0131nda bilgi ver\u201d demekle, hangi bilginin g\u00fcvenilir oldu\u011funu, bir bilimsel iddian\u0131n hangi kan\u0131ta dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131, bir ara\u015ft\u0131rma sonucunun s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu ve birbirine z\u0131t iki a\u00e7\u0131klamay\u0131 nas\u0131l de\u011ferlendirece\u011fini \u00f6\u011fretmek ayn\u0131 \u015fey de\u011fil. Tam da burada \u00fcniversitenin \u00f6nemi art\u0131yor. Fakat burada da bir paradoks daha var: \u00dcniversiteler \u00f6\u011frenciden ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnmesini istiyor. Ancak \u00f6\u011frencinin kar\u015f\u0131s\u0131nda daha kalabal\u0131k s\u0131n\u0131flar, daha az akademisyen, daha fazla \u00e7evrimi\u00e7i e\u011fitim, daha az birebir etkile\u015fim, akademisyenlerin artan idari y\u00fckleri olabiliyor. Yani \u00f6\u011frenciden daha fazla d\u00fc\u015f\u00fcnmesi beklenirken, onu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye y\u00f6nlendirecek insan\u00ee ve akademik temas\u0131n kendisi azalabiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Yapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda \u00f6\u011frencilerin bilgiye eri\u015fimi hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar kolayla\u015f\u0131rken, bilgiyi de\u011ferlendirmeyi \u00f6\u011frenebilecekleri \u00fcniversite ortam\u0131 ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00fc\u00e7lenmiyor. Belki de yapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda \u00fcniversitenin as\u0131l de\u011feri bilgi vermek de\u011fil; bilgiyle sistematik d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi \u00f6\u011fretmek olacak. Fakat bunun ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in \u00f6nce \u00fcniversitelerin kendilerinin d\u00fc\u015f\u00fcnmeye, ara\u015ft\u0131rmaya ve insan yeti\u015ftirmeye yeterli zaman ve kaynak ay\u0131rabilmesi gerekiyor. \u0130\u015fte belki de ancak o zaman makineden al\u0131nan cevab\u0131n Hoca\u2019n\u0131n yerini tutamad\u0131\u011f\u0131 \u00fcniversite ortam\u0131 kal\u0131c\u0131 olarak sa\u011flanabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bir \u00f6\u011frencinin bir \u00f6dev i\u00e7in birka\u00e7 paragraf yazmas\u0131 art\u0131k dakikalar s\u00fcr\u00fcyor. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir metni saniyeler i\u00e7inde \u00f6zetleyebiliyor, bir makalenin dilini d\u00fczeltebiliyor, veri analizinin baz\u0131 a\u015famalar\u0131n\u0131 yapay zek\u00e2ya devredebiliyor. Peki bu durumda \u00fcniversiteye neden hala ihtiyac\u0131m\u0131z var? Bu soru ilk bak\u0131\u015fta yapay zek\u00e2yla ilgili gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Oysa sorun bundan daha eski \u00e7\u00fcnk\u00fc yapay zek\u00e2 \u00fcniversitelerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":16,"featured_media":1266,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26,30],"tags":[],"series":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1265"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/16"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1265"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1265\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1267,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1265\/revisions\/1267"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1266"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1265"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1265"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1265"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fseries&post=1265"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}