{"id":791,"date":"2024-11-18T10:00:21","date_gmt":"2024-11-18T07:00:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.weby.com.tr\/blog\/?p=791"},"modified":"2024-12-11T10:16:42","modified_gmt":"2024-12-11T07:16:42","slug":"etki-ajanligi-duzenlemesi-amac-susturmak-mi-yoksa-guvenlik-mi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/?p=791","title":{"rendered":"\u201cEtki Ajanl\u0131\u011f\u0131\u201d D\u00fczenlemesi: Ama\u00e7 Susturmak m\u0131 Yoksa G\u00fcvenlik mi?"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Eda Bekta\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019de kamuoyunun vicdan\u0131n\u0131 yaralayan ekonomik, sosyal ve adli sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcm beklerken T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin yasama g\u00fcndemini kamuoyunda \u201cetki ajanl\u0131\u011f\u0131\u201d olarak bilinen teklif maddesi me\u015fgul ediyor. Noterlik kanunu ve baz\u0131 kanunlarda de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lmas\u0131na dair torba kanun teklifinin 16. maddesi ile T\u00fcrk Ceza Kanunu\u2019ndaki casusluk su\u00e7lar\u0131na \u201cdevletin g\u00fcvenli\u011fi ile i\u00e7 veya d\u0131\u015f siyasal yararlar\u0131 aleyhine yabanc\u0131 bir devlet veya organizasyonun stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 veya talimat\u0131 do\u011frultusunda su\u00e7 i\u015fleyenlerin \u00fc\u00e7 y\u0131ldan yedi y\u0131la kadar hapis cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d \u015feklinde yeni bir su\u00e7 eklenecek ve kovu\u015fturmaya Adalet Bakan\u0131 karar verecek. Maddenin gerek\u00e7esine g\u00f6re \u201ciktisadi, mali, askeri, milli savunma, kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131, kamu g\u00fcvenli\u011fi, kamu d\u00fczeni, teknolojik, k\u00fclt\u00fcrel, ula\u015ft\u0131rma, haberle\u015fme, siber alan, kritik altyap\u0131lar ve enerji gibi di\u011fer yararlar da devletin i\u00e7 veya d\u0131\u015f siyasal yararlar\u0131 kavram\u0131 i\u00e7inde kabul edilecek.\u201d Dolay\u0131s\u0131yla \u201ccasusluk maksad\u0131yla bu gibi yararlar aleyhine ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve su\u00e7 te\u015fkil eden fiiller, ihdas edilen bu su\u00e7un konusunu olu\u015fturabilecek.\u201d<a href=\"#_ftn1\" id=\"_ftnref1\">[1]<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>23 Ekim\u2019de Adalet Komisyonundan \u00f6zellikle muhalif vekillerin madde aleyhinde saatler s\u00fcren tart\u0131\u015fma ve m\u00fczakerelerine ra\u011fmen AKP ve MHP vekillerinin deste\u011fiyle oldu\u011fu gibi ge\u00e7en teklif maddesi Meclis Genel Kuruluna sevk edildi. Komisyona kat\u0131lan T\u00fcrkiye Barolar Birli\u011fi, Gazeteciler Cemiyeti, 20 ayr\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fct\u00fc ad\u0131na konu\u015fan Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc Ankara Ofisi temsilcileri de maddenin tekliften \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savundu. Ele\u015ftirilerin odak noktas\u0131 ise devletin g\u00fcvenli\u011fine kar\u015f\u0131 i\u015flenen casusluk gibi ciddi bir su\u00e7un unsurlar\u0131n\u0131n mu\u011flak b\u0131rak\u0131lmas\u0131, kapsam\u0131n\u0131n hayli geni\u015f tutulmas\u0131 ve \u015funlar gibi baz\u0131 sorular\u0131n yan\u0131ts\u0131z kalmas\u0131: \u0130nsanlar hangi eylemlerinin casusluk su\u00e7u oldu\u011funu \u00f6ng\u00f6rerek su\u00e7 i\u015flemekten ka\u00e7\u0131nabilecek midir? Hangi eylemler devletin siyasal yararlar\u0131 aleyhinde hangi somut kriterlere g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcp de\u011ferlendirilecek ve hangi somut \u00f6l\u00e7\u00fctler bu eylemlerin yabanc\u0131lar\u0131n stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda i\u015flenmi\u015f bir su\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6sterecektir? \u00d6rne\u011fin bir gazeteci, sivil toplum temsilcisi ya da bir muhalif vekil kamuoyunun kendisinden bekledi\u011fi denetleme ve bilgilendirme g\u00f6revlerini yerine getirirken devletin siyasal yararlar\u0131n\u0131 bilebilir mi veya buna g\u00f6re davranmak zorunda m\u0131d\u0131r? Hangi g\u00f6r\u00fc\u015f ve eylemlerin yabanc\u0131 devletlerin stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne nas\u0131l karar verilecek ve bu karar verildi\u011finde casusluk su\u00e7u i\u015flenmi\u015f mi olacakt\u0131r? Su\u00e7un kovu\u015fturmas\u0131 Adalet Bakan\u0131na verildi\u011fine g\u00f6re Bakan neye g\u00f6re yetkisini kullanacakt\u0131r, y\u00fcr\u00fctme olarak yarg\u0131ya m\u00fcdahale edecek midir?<\/p>\n\n\n\n<p>Komisyon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde teklifin ilk imzac\u0131lar\u0131 iki AKP\u2019li vekil ve teklifin haz\u0131rlanmas\u0131na katk\u0131 sunduklar\u0131 anla\u015f\u0131lan Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 Mevzuat Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve M\u0130T M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131 Hukuk Dairesi Ba\u015fkan\u0131 ise ele\u015ftiri ve sorulara cevap olarak; yeni ihdas edilen bu su\u00e7tan ceza alabilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle ba\u015fka bir su\u00e7tan dolay\u0131 ceza al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini, i\u015flenen bu su\u00e7un yabanc\u0131 bir devlet veya organizasyonun talimat\u0131 veya stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda i\u015flenmesi durumunda casusluk su\u00e7unun da olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131, su\u00e7un kovu\u015fturulmas\u0131n\u0131n Adalet Bakan\u0131\u2019n\u0131n iznine ba\u011flanmas\u0131n\u0131n ise vatanda\u015flar i\u00e7in bir g\u00fcvence niteli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu. Ancak bu a\u00e7\u0131klamalar, bu yeni su\u00e7un neden hukuki \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlik ve belirlilik ilkelerinden uzak olacak \u015fekilde mu\u011flak ifadelerle d\u00fczenlendi\u011fini a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kalmakta. Ayr\u0131ca, birka\u00e7 ay \u00f6nce Meclise gelen 9. Yarg\u0131 Paketinden geri \u00e7ekilmi\u015f bu maddenin birka\u00e7 ay sonra, kamuoyunun g\u00fcndemini me\u015fgul eden pek \u00e7ok mesele varken, neden tekrar Meclise getirildi\u011fi konusu da a\u00e7\u0131k de\u011fil. Nitekim, 14 Kas\u0131m\u2019da Meclis Genel Kurulunda g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin ba\u015flamas\u0131ndan hemen \u00f6nce AKP grup ba\u015fkanvekili taraf\u0131ndan \u201ccasusluk maddesinin\u201d \u00fczerinde daha detayl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131laca\u011f\u0131 gerek\u00e7esi ile tekliften \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duyuruldu. A\u00e7\u0131klamadan iktidar\u0131n da maddenin i\u00e7erdi\u011fi mu\u011flakl\u0131k ve belirsizlikten rahats\u0131zl\u0131k duydu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor, ancak neden bu rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n komisyon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde ifade edilmedi\u011fi ve Genel Kurul a\u015famas\u0131nda maddenin \u00e7ekilmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lam\u0131yor. Komisyondan Genel Kurula kadar \u00fc\u00e7 haftal\u0131k s\u00fcrede artan etkili muhalefetin bu konuda etkili oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Milli g\u00fcvenli\u011fin \u00f6nemli bir politika alan\u0131 oldu\u011fu bir ger\u00e7ek. E\u011fer yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olsayd\u0131, bu d\u00fczenleme ve gerek\u00e7esi hakk\u0131nda bu kadar tart\u0131\u015fma ve korku ortaya \u00e7\u0131kmazd\u0131. T\u00fcrkiye gibi iktidar\u0131n serbest ancak adil olmayan se\u00e7imlerle belirlendi\u011fi, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bilgi edinme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc gibi siyasi \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131, bu nedenle muhalefet edebilmenin zorla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve zaman zaman bir su\u00e7 haline geldi\u011fi rejimler siyaset bilimi literat\u00fcr\u00fcnde demokrasi de\u011fil, rekabet\u00e7i otoriter rejimler olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Nitekim T\u00fcrkiye, Feedom House\u2019a g\u00f6re 2018\u2019den beri \u201c\u00f6zg\u00fcr olmayan\u201d \u00fclkeler kategorisinde. Rekabet\u00e7i otoriter rejimlerde siyasi rekabet m\u00fcmk\u00fcn olsa dahi iktidar elindeki kaynak ve yetkileri k\u00f6t\u00fcye kullanarak, \u00f6rne\u011fin medyaya m\u00fcdahale, muhaliflerin tehdit etme, dava a\u00e7ma, tutuklama, yurtd\u0131\u015f\u0131na gitmek zorunda b\u0131rakma gibi yollarla, muhalefet edebilmeyi asimetrik bir oyuna \u00e7evirir. D\u00fcnya Adalet Projesi 2023 verileri de h\u00fck\u00fcmetin hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne t\u00e2bi olmas\u0131, anayasa ve kanunlar\u0131n s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na uymas\u0131, hesap verebilir k\u0131l\u0131nmas\u0131 ve devlet d\u0131\u015f\u0131 bir denetim mekanizmas\u0131 olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z medya taraf\u0131ndan denetlenebilmesi gibi hususlar\u0131 i\u00e7eren y\u00f6netimin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 konusunda T\u00fcrkiye\u2019yi 142 \u00fclke aras\u0131ndan 137. s\u0131rada g\u00f6steriyor. Bu g\u00f6stergeler, yarg\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n erozyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye\u2019nin tam bir otoriter rejime d\u00f6n\u00fc\u015fmemesinin tek umudu ise iktidar\u0131n kurallar\u0131 tamamen ortadan kald\u0131ramamas\u0131, yani \u015fiddet ve zor kullanarak muhalifleri bast\u0131rmak yerine yasalar\u0131 manip\u00fcle ederek kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131. Ayn\u0131 zamanda patronaj, himaye, yolsuzluk gibi a\u011flara dahil etme gibi daha incelikli yollarla yasamada, yarg\u0131da, b\u00fcrokraside, sermaye ve se\u00e7menler aras\u0131nda destek\u00e7ilerini ve ortaklar\u0131n\u0131 art\u0131rmaya, b\u00f6ylece eylemlerini me\u015fru g\u00f6ren bir taban yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131. Otoriter pratiklerle muhalefet alan\u0131n\u0131 daralt\u0131p destek\u00e7ilerini art\u0131ran bir iktidar\u0131n milli g\u00fcvenlik ama\u00e7l\u0131 politikalar\u0131n\u0131n ku\u015fku uyand\u0131rmamas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olurdu. Yarg\u0131n\u0131n siyasalla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ortamda yarg\u0131ya geni\u015f takdir yetkisi veren ve kovu\u015fturmas\u0131n\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131na sorumlu Adalet Bakan\u0131na ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu \u201cetki ajanl\u0131\u011f\u0131\u201d gibi mu\u011flak d\u00fczenlemeler, keyfi ve siyasi maksatlarla davran\u0131labilece\u011fi fikrini ve temel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri k\u0131s\u0131tlama riskini g\u00fc\u00e7lendiriyor. Bu t\u00fcr belirsiz, gerek\u00e7esi a\u00e7\u0131k olmayan ve kamuoyunu ayd\u0131nlatmad\u0131\u011f\u0131 gibi muhalifler \u00fczerinde bask\u0131 yaratabilecek d\u00fczenlemeler T\u00fcrkiye\u2019nin otoriterle\u015fmesini daha da h\u0131zland\u0131rabilir. Otoriterle\u015fen rejimde \u00f6ncelikli hedef, saflar\u0131 s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131rarak ve ayr\u0131k otlar\u0131n\u0131 ay\u0131klayarak birlik ve beraberli\u011fi kuvvetlendirmek ve b\u00f6ylece iktidarda kalmak olunca, yasama ve yarg\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131na d\u00f6n\u00fcyor ve sonu\u00e7 olarak kamuoyunun taleplerine duyarl\u0131 ve g\u00fcndemdeki sorunlar\u0131na cevap veren politikalar yap\u0131lam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n\n\n\n<p><a href=\"#_ftnref1\" id=\"_ftn1\">[1]<\/a> TBMM\u2019ye sunulan ilgili kanun teklifinin casusluk su\u00e7u ihdas eden 16. maddesi ve gerek\u00e7esi i\u00e7in bkz. <a href=\"https:\/\/cdn.tbmm.gov.tr\/KKBSPublicFile\/D28\/Y3\/T2\/WebOnergeMetni\/3aca4b31-1380-4c71-8a85-658f4dd61a19.pdf?TSPD_101_R0=08ffcef486ab2000be423ea75446423fa79bf2d95f073ecff2b6e2ef03890804cd1e91968d34e20a08f33155eb143000b48f5d0c5367dc46bf0b5f52b61b90bb0df8e594e08a074fd760ca67a57a4446e03091a30688755ba2c7deb8fb2b31f1\">https:\/\/cdn.tbmm.gov.tr\/KKBSPublicFile\/D28\/Y3\/T2\/WebOnergeMetni\/3aca4b31-1380-4c71-8a85-658f4dd61a19.pdf?TSPD_101_R0=08ffcef486ab2000be423ea75446423fa79bf2d95f073ecff2b6e2ef03890804cd1e91968d34e20a08f33155eb143000b48f5d0c5367dc46bf0b5f52b61b90bb0df8e594e08a074fd760ca67a57a4446e03091a30688755ba2c7deb8fb2b31f1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiye\u2019de kamuoyunun vicdan\u0131n\u0131 yaralayan ekonomik, sosyal ve adli sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fcm beklerken T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\u2019nin yasama g\u00fcndemini kamuoyunda \u201cetki ajanl\u0131\u011f\u0131\u201d olarak bilinen teklif maddesi me\u015fgul ediyor. <\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":857,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"series":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=791"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":885,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791\/revisions\/885"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=791"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fseries&post=791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}