Mehmetcan \u015eahin<\/p>\n\n\n\n
Akademik literat\u00fcrdeki hakim yakla\u015f\u0131m uluslararas\u0131 ya da toplumlararas\u0131 alan\u0131 en temelde egemen devletlerin anar\u015fik bir yap\u0131n\u0131n i\u00e7inde birbirleri ile hayatta kalmak i\u00e7in girdikleri askeri, politik ve ekonomik m\u00fccadelelere indirgeme e\u011filimindedir. Bu, g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131m\u0131zda da b\u00f6yledir; uluslararas\u0131 alan\u0131 i\u00e7 politikadan veya toplumsal yap\u0131dan soyutlanm\u0131\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcz. \u00d6rne\u011fin, h\u00fck\u00fcmetlerin de\u011fi\u015fece\u011fi fakat devlet akl\u0131 ve bu akl\u0131n d\u0131\u015f politika \u00e7izgisinin de\u011fi\u015fmeyece\u011fi \u00e7ok yayg\u0131n bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, en temelde, h\u00fck\u00fcmetlerin her ne kadar i\u00e7erde farkl\u0131 politikalar\u0131 izleme \u015fanslar\u0131 olsa da uluslararas\u0131 alanda di\u011fer devletlere kar\u015f\u0131 ya\u015fam m\u00fccadelesi verildi\u011fi kabul\u00fcne dayan\u0131r. Bu anlay\u0131\u015f belli bir noktaya kadar do\u011fru olsa da uluslararas\u0131 alandaki t\u00fcm etkile\u015fimleri bu anlay\u0131\u015fa indirgemek ve uluslararas\u0131 alan\u0131 toplumsal alandan soyutlamak, ger\u00e7ekte ya\u015fanan geli\u015fmelerle tutars\u0131zd\u0131r. Asl\u0131nda bu yaz\u0131daki amac\u0131m bu soyutlaman\u0131n ne kadar yapay oldu\u011funu g\u00f6stermektir. Bu durumu da yeni ger\u00e7ekle\u015fen ve g\u00fcndemde \u00f6nemli bir yer tutup tart\u0131\u015f\u0131lan, Esad\u2019\u0131n Suriye\u2019de iktidardan indirilmesi s\u00fcreciyle anlataca\u011f\u0131m. Muhaliflerin Esad rejimine kar\u015f\u0131 olan zaferi genelde Ahmed \u015eara \u00f6nderli\u011finde taarruza kalkan HT\u015e etraf\u0131nda tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor, fakat bu taarruzun ger\u00e7ekle\u015fmesinin ve ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131n altyap\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlayan iki tane \u00f6nemli uluslararas\u0131 olay vard\u0131r. Bu olaylar uluslararas\u0131 alanda Suriye\u2019den ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f fakat sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 zincirleme etkisi Suriye\u2019yi de derinden etkilemi\u015ftir. Bu yaz\u0131da da Suriye\u2019nin \u201ci\u00e7\u201d yap\u0131s\u0131n\u0131 derinden etkileyen bu iki \u00f6nemli \u201cd\u0131\u015f\u201d geli\u015fmelerden bahsedilecektir. Bu do\u011frultuda yaz\u0131 \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015facak. \u0130lk b\u00f6l\u00fcmde Rusya ile Ukrayna aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen askeri m\u00fccadeleyi, ikinci b\u00f6l\u00fcmde \u0130srail\u2019in 7 Ekim 2023\u2019te Gazze ile ba\u015flayan sonras\u0131nda \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgedeki \u201cDireni\u015f Eksenine\u201d kar\u015f\u0131 geni\u015fletti\u011fi askeri operasyonlar\u0131 inceleyecek. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcmde bu iki olay\u0131n Suriye\u2019de nas\u0131l kesi\u015fti\u011fine ve sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n Esad\u2019\u0131n devrilme s\u00fcrecindeki \u00f6nemine de\u011finece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n
24 \u015eubat 2022: Rusya ile Ukrayna Aras\u0131ndaki Geli\u015fmeler<\/p>\n\n\n\n
24 \u015eubat 2022 tarihi itibar\u0131yla Rusya ile Ukrayna aras\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n hemen hemen her b\u00f6lgesini etkileyen b\u00fcy\u00fck bir askeri \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131. Rusya\u2019n\u0131n tahmin etti\u011fi zamanda hedeflerine ula\u015famamas\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bug\u00fcne kadar uzamas\u0131 Rusya\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir\u00e7ok b\u00f6lgeyi etkiledi. Bunlardan biri de Suriye\u2019ydi. 2015 y\u0131l\u0131nda \u00fclkedeki i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmaya Esad rejiminin yarar\u0131na olacak \u015fekilde askeri m\u00fcdahalede bulunan Rusya, rejimin Suriye\u2019deki g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak ad\u0131na da rejime b\u00fcy\u00fck bir destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131\u00a0(Rezaei, 2016, s. 76). Bu noktada Rusya\u2019n\u0131n hem Esad rejiminin muhaliflerle olan m\u00fccadelesinde hem de rejimin Suriye\u2019de iktidar\u0131n\u0131n yeniden \u00fcretilmesinde \u00f6nemli bir akt\u00f6r oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015f olmaz\u00a0(Canyurt, 2018, s. 23). Ancak Ukrayna ile girilen askeri m\u00fccadele sonras\u0131nda, Rusya\u2019n\u0131n Suriye\u2019deki askeri varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. Rusya art\u0131k rejimin g\u00fcvenli\u011fini garanti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek Suriye\u2019de bulundurdu\u011fu askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha \u00f6ncelikli ve daha \u00e7ok ihtiyac\u0131 oldu\u011fu Ukrayna\u2019ya kayd\u0131rd\u0131\u00a0(Erkmen, 2024a). Hatta bu askerler aras\u0131nda yaln\u0131zca Rus askerleri de\u011fil, kendisinin Suriye\u2019de e\u011fitti\u011fi askerler de vard\u0131\u00a0(Erkmen, 2024a). \u00d6zet olarak, Suriye\u2019den ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde Rusya ve Ukrayna aras\u0131nda ba\u015flayan askeri \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n Esad rejiminin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinde en b\u00fcy\u00fck pay sahibi olan Rusya\u2019n\u0131n oda\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 rejimin aleyhine olacak \u015fekilde etkiledi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz<\/a>.<\/p>\n\n\n\n 7 Ekim 2023: B\u00f6lgede \u0130srail-\u0130ran \u00e7eki\u015fmesi<\/p>\n\n\n\n 7 Ekim 2023 tarihinden itibaren Orta Do\u011fu, \u0130srail ile \u0130ran aras\u0131nda gerginli\u011fi artt\u0131ran \u00e7ok say\u0131da geli\u015fmeye ev sahipli\u011fi yapt\u0131. \u0130srail\u2019in, bu tarihten itibaren Gazze\u2019de Hamas\u2019a kar\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 asker\u00ee harek\u00e2t, sonras\u0131nda L\u00fcbnan\u2019daki Hizbullah\u2019a ve Suriye\u2019deki \u0130ran varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 geni\u015fledi (Erkmen, 2024b). Bu sald\u0131r\u0131larla birlikte Arap Bahar\u0131ndan sonra \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lgedeki n\u00fcfuzunu artt\u0131rmas\u0131 ile g\u00fc\u00e7lenen \u201cDireni\u015f Ekseni\u201d iyice zay\u0131flat\u0131ld\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n b\u00f6lge siyasetindeki varl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir yara ald\u0131. Bu olaylar\u0131n Suriye ile olan ba\u011flant\u0131s\u0131na gelirsek e\u011fer en \u00f6nemli etki Suriye\u2019deki \u0130ran etkisinin azalt\u0131lmas\u0131 oldu diyebiliriz. Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130ran ve Hizbullah taraf\u0131ndan desteklenen \u015eii milisler Esad rejiminin muhaliflerle m\u00fccadelesinde ve kendisinin toplum \u00fczerindeki hegemonyas\u0131n\u0131n yeniden \u00fcretiminde \u00f6nemli bir askeri g\u00fc\u00e7 unsuru olmu\u015ftur (Canyurt, 2018, s. 23-24). Fakat \u0130srail\u2019in hem L\u00fcbnan\u2019daki hem de Suriye\u2019deki Hizbullah ve \u0130ran varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc askeri operasyonlar Esad rejimine destek veren bu g\u00fcce \u00f6nemli bir darbe vurmu\u015ftur (Erkmen, 2024a).<\/p>\n\n\n\n Suriye\u2019de Kesi\u015fen Yollar\u0131n D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri<\/p>\n\n\n\n Bu iki uluslararas\u0131 geli\u015fme ilk ba\u015fta bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Rusya-Ukrayna ve \u0130srail-\u0130ran aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen jeopolitik m\u00fccadeleler olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp Suriye ile direkt ba\u011flant\u0131 kurulamayabilir. Fakat bu iki olay da Esad rejiminin kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesinde en \u00f6nemli iki akt\u00f6r olan Rusya ve \u0130ran\u2019\u0131n Suriye\u2019deki askeri varl\u0131klar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na ve istemsiz bir \u015fekilde Esad\u2019a verdikleri deste\u011finde s\u0131n\u0131rlanmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bir ba\u015fka deyi\u015fle Suriye\u2019den ba\u011f\u0131ms\u0131zm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fcken bu iki olayda Suriye\u2019deki toplumsal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki dengeyi rejimin aleyhine olacak bir \u015fekilde de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve bir g\u00fc\u00e7 bo\u015flu\u011fu yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00fc\u00e7 bo\u015flu\u011fu da 27 Kas\u0131m\u2019da muhaliflerin taarruza ge\u00e7mesinin de bu taarruzun 8 Aral\u0131k\u2019ta ba\u015far\u0131ya ula\u015fmas\u0131n\u0131n da altyap\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlayan en \u00f6nemli nedenlerden biridir. <\/p>\n\n\n\n Bu yaz\u0131da ama\u00e7 Esad\u2019\u0131n iktidar\u0131n\u0131n muhalifler taraf\u0131ndan devrilmesini uluslararas\u0131 fakt\u00f6rlere indirgemek de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc uluslararas\u0131 konjonkt\u00fcr\u00fcn \u00fclkelerdeki toplumsal g\u00fc\u00e7lerin aras\u0131ndaki dengeye etkisinin analiz edilmesi i\u00e7in yerel dinamiklerin analiz edilmesi zorunludur. Bu yaz\u0131daki ama\u00e7 uluslararas\u0131 siyasetin i\u00e7 siyasetten otonom bir \u015fekilde i\u015flemedi\u011fini ve bu i\u00e7\/d\u0131\u015f ayr\u0131m\u0131n\u0131n ger\u00e7ek hayatta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 Suriye \u00f6rne\u011fi \u00fczerinden anlatmakt\u0131r. Yaz\u0131da anlatt\u0131\u011f\u0131m iki \u00f6rnek d\u0131\u015f\u0131nda Esad\u2019\u0131n iktidardan devrilmesinde ve muhaliflerin zaferinde daha bir\u00e7ok uluslararas\u0131 dinamik mevcuttur ancak Esad rejiminin toplum \u00fczerindeki hegemonyas\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131nda bu iki olay\u0131n etkisi \u00e7ok bariz g\u00f6z\u00fckt\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu yaz\u0131da bu olaylara yer verdim.<\/p>\n\n\n\n Peki uluslararas\u0131 politikan\u0131n i\u00e7 politika ile i\u00e7 i\u00e7e oldu\u011funu, birbirlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z incelenemeyece\u011fini bilmenin faydas\u0131 nedir? E\u011fer Suriye i\u00e7in konu\u015fmam\u0131z gerekirse bir k\u0131sm\u0131n\u0131n \u0130srail i\u015fgalinde oldu\u011fu, \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ABD destekli bir \u00f6rg\u00fct\u00fcn de facto<\/em> kontrol\u00fc alt\u0131nda oldu\u011fu ve hala ABD taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131mlara maruz kalan bir \u00fclkenin gelece\u011fini tart\u0131\u015f\u0131rken sadece HT\u015e\u2019nin kimli\u011fine ve yap\u0131s\u0131na ya da Ahmed \u015eara gibi sadece i\u00e7 dinamiklere odaklanarak analiz etmekten bizi kurtar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Daha pratik bir a\u00e7\u0131dan bakarsak, savundu\u011fumuz fikirler, konu\u015ftu\u011fumuz dil, hatta cebimize giren para ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlar bile toplumlararas\u0131 alanla etkile\u015fim halinde \u015fekillenmekte iken, sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 sadece i\u00e7 dinamiklerle analiz etti\u011fimizde bu eksik bir analiz olaca\u011f\u0131ndan \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri de eksik kalacakt\u0131r. Neticede salt i\u00e7 politikada yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle sorunu \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. Ancak uluslararas\u0131la\u015fm\u0131\u015f yap\u0131lar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 problemlere yerel \u00e7\u00f6z\u00fcmler getirmek sorunu \u00e7\u00f6zmeyece\u011fi gibi sorunu yaratan yap\u0131y\u0131 da toplumun g\u00f6z\u00fcnde me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6rne\u011fin finans\u0131n ve \u00fcretimin bu kadar uluslararas\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada, ekonomik sorunlar i\u00e7in yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sadece faiz kararlar\u0131na indirgenmesi, ekonomik sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7\u00f6zmedi\u011fi gibi bunu yaratan yap\u0131lar\u0131 normalle\u015ftirme i\u015flevi de g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ger\u00e7ekli\u011fi daha iyi kavray\u0131p buna uygun \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri geli\u015ftirebilmemiz i\u00e7in ayr\u0131 olarak g\u00f6z\u00fcken bu iki politik alan\u0131 birbirlerine indirgemeyen bir teorik yakla\u015f\u0131m bulmak \u00f6nemli bir hedef olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Canyurt, D. (2018). Esad Rejimi Neden Y\u0131k\u0131lmad\u0131: Temel Dinamikleri ve Stratejileri. D\u00fczce \u00dcniversitesi Sosyal Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc Dergisi<\/em>, 19-33.<\/p>\n\n\n\n Erkmen, S. (2024a, Aral\u0131k 7). Suriye\u2019de k\u00fcllenen \u00e7at\u0131\u015fma alev ald\u0131: Yeni \u00e7at\u0131\u015fma s\u00fcreci nas\u0131l ba\u015flad\u0131?<\/em> Fikirturu: https:\/\/fikirturu.com\/jeo-politika\/suriyede-kullenen-catisma-alev-aldi\/ adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n\n\n\n Erkmen, S. (2024b, Ekim 7). 7 Ekim 2023\u2019ten bir y\u0131l sonra: Bir istihbarat analizi ve \u00e7\u0131kan dersler<\/em>. Fikirturu: https:\/\/fikirturu.com\/jeo-politika\/7-ekim-2023ten-bir-yil-sonra\/ adresinden al\u0131nd\u0131<\/p>\n\n\n\n <\/h1>\n\n\n\n
Referanslar<\/h1>\n\n\n\n