Do\u011fan Cans\u0131zlar<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7\u00f6z\u00fclmek bilmeyen bir enflasyon sorunu var. Faiz art\u0131r\u0131mlar\u0131, para s\u0131k\u0131la\u015fmas\u0131 ve d\u00f6viz bask\u0131lamas\u0131na ra\u011fmen enflasyon artmaya devam ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece para politikas\u0131yla enflasyon dizginlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Merkez Bankas\u0131\u2019na maliye politikas\u0131ndan destek gelmedik\u00e7e yani; gelir art\u0131r\u0131mlar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zellikle harcamalar k\u0131s\u0131lmad\u0131k\u00e7a ve israf \u00f6nlenmedik\u00e7e enflasyonun d\u00fc\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
2024 y\u0131l\u0131nda genel devlet harcamalar\u0131n\u0131n toplam b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131la\u2019n\u0131n %37,24\u2019 \u00fcne e\u015fittir. Milli gelirin \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131n\u0131n devlet\u00e7e harcanmas\u0131, toplumsal refah\u0131 etkileyecek sonu\u00e7lar do\u011furmaktad\u0131r. Bug\u00fcne kadar \u00e7ok say\u0131da tasarruf tedbirleri genelgesi yay\u0131mlanm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n istenilen sonucun elde edilememesinin ba\u015fl\u0131ca sebebi tasarruf yap\u0131lmamas\u0131 de\u011fil, israft\u0131r. Bu sorun asl\u0131nda liyakat ve hesap verebilirlik m\u00fcessesesi ile \u00e7\u00f6z\u00fclebilecek kadar basit bir sorundur.<\/p>\n\n\n\n
Friedman Matriksinde belirtildi\u011fi gibi, kamusal kaynaklardan harcama yapanlar genellikle ba\u015fkas\u0131n\u0131n paras\u0131n\u0131 kendisi ve ba\u015fkas\u0131 i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131ndan fiyat da kalite de \u00f6nemsenmez. Bunun yan\u0131 s\u0131ra e\u011fer harcama \u00fczerinden bir menfaat elde ediliyorsa fiyatta \u00fcst limit, kalitede alt limit esas al\u0131n\u0131r. Ayr\u0131ca, kamu ad\u0131na harcama yapanlar \u00e7ok ciddi bir yasal ve siyasal denetime tabi de\u011filse o \u00fclkede r\u00fc\u015fvet ve yolsuzluk h\u0131zla b\u00fcy\u00fcr, yay\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Asl\u0131nda, l\u00fcks makam odalar\u0131, makam ara\u00e7lar\u0131, temsil ve a\u011f\u0131rlama giderleri nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck israf kalemleridir. Kamuda b\u00fcy\u00fck miktarl\u0131 ve kal\u0131c\u0131 israf yaratan esas harcamalar ise; g\u00f6revlendirmelerde liyakat ve ehliyet ilkelerine uyulmamas\u0131, ekonomi biliminin rasyonalitesinden uzakla\u015f\u0131lmas\u0131, se\u00e7ime endeksli politika tercihleri ve mali disiplinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi gibi politika tercih ve uygulamalar neticesinde ortaya \u00e7\u0131kanlard\u0131r. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 \u015fu \u015fekilde s\u0131ralayabiliriz:<\/p>\n\n\n\n
1. Yanl\u0131\u015f Ekonomik Politikalar: 23 Eyl\u00fcl 2021 %19\u2019luk bir enflasyon varken faizin %18\u2019e indirilmesi, o g\u00fcnk\u00fc d\u00f6viz art\u0131\u015f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131yor ve T\u00fcrkiye g\u00f6z g\u00f6re g\u00f6re b\u00fcy\u00fck bir ekonomik krize s\u00fcr\u00fckleniyor. Enflasyon artarken faiz indirimlerine devam edilmesi, hem enflasyonun hem de d\u00f6viz kurlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na neden oluyor.<\/p>\n\n\n\n
Krizle ilgili olarak d\u00f6vizde kur art\u0131\u015f\u0131n\u0131n bask\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in getirilen kur korumal\u0131 mevduat\u0131n kamu harcamalar\u0131na maliyeti ise \u015fimdilik yakla\u015f\u0131k 1.2 trilyon liray\u0131 ge\u00e7mi\u015f bulunuyor.<\/p>\n\n\n\n
Y\u00fckselen enflasyonu indirmek i\u00e7in, ba\u015flang\u0131\u00e7ta uygulanan d\u00fc\u015f\u00fck faiz politikas\u0131n\u0131n bu defa tam tersi faiz art\u0131r\u0131mlar\u0131na gidilmesinin ise, kamu faiz harcamalar\u0131n\u0131n daha da artmas\u0131na ve toplam vergi gelirlerinin y\u00fczde 17\u2019 sine kadar \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Bug\u00fcn i\u00e7in krizden \u00e7\u0131k\u0131\u015f ile ilgili eksik de olsa al\u0131nan bunca tedbire ve kamuya maliyetine ra\u011fmen baz etkisi d\u0131\u015f\u0131nda enflasyon azalmam\u0131\u015f, d\u00f6viz kuru makul seviyelere d\u00fc\u015fmemi\u015f ve faizler d\u00fc\u015fmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
2. Vergi harcamalar\u0131: Ki\u015fiye veya \u015firkete sa\u011flanan \u00f6zel vergi avantajlar\u0131 anlam\u0131na gelen vergi harcamas\u0131 devletin o y\u0131l almaktan vazge\u00e7ti\u011fi vergileri ifade eder. Y\u00fczde 75\u2019i dolays\u0131z vergi olmak \u00fczere toplam vergilerin %32.8 \u2019 inden vazge\u00e7ilen vergi harcamalar\u0131 ile ilgili 213 adet kanuna ili\u015fkin 663 adet madde \/ bent var. 2022-2026 aras\u0131 tahmini vergi harcamalar\u0131 toplam\u0131 ise 10.5 TL\u2019dir.<\/p>\n\n\n\n
3. Kamu-\u00d6zel \u0130\u015f Birli\u011fi (K\u00d6\u0130) ve Yap \u0130\u015flet Devret Projeleri: Kamu \u00f6zel i\u015f birli\u011fi modeli d\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok \u00fclkesinde uygulanmaktad\u0131r. Ancak T\u00fcrkiye uygulanmas\u0131nda yap\u0131lan; hesaplama hatalar\u0131, garantilerin kapsam\u0131, \u00f6demelerin d\u00f6vizle yap\u0131lacak olmas\u0131 ve ihale y\u00f6ntemlerindeki sorunlar bu projeler i\u00e7in yap\u0131lan \u00f6demelerin ku\u015fkuyla kar\u015f\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r. Bug\u00fcn itibariyle a\u00e7\u0131klanan verilere g\u00f6re 2002’den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze 77,1 milyar dolarl\u0131k 200 adet K\u00d6\u0130 proje s\u00f6zle\u015fmesi imzalanm\u0131\u015f ve bu projelere 2027 y\u0131l\u0131na kadar toplam 847 milyar TL \u00f6denece\u011fi (OVP) \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca, 2024 y\u0131l\u0131nda hazine garantileri i\u00e7in yap\u0131lan bor\u00e7 \u00fcstlenim taahh\u00fct tutar\u0131 da 16.5 milyar dolard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
4. \u015eeffafl\u0131ktan Uzak Kamu \u0130hale Sistemi: 2003’te y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren Kamu \u0130hale Kanunu, bug\u00fcne kadar 200\u2019e yak\u0131n de\u011fi\u015ftirildi. Kanunda as\u0131l y\u00f6ntem olarak belirtilen a\u00e7\u0131k ihalelerin oran\u0131 \u0130SE y\u0131llar i\u00e7inde %60\u2019lara kadar d\u00fc\u015ft\u00fc. Avrupa Birli\u011fi ve Say\u0131\u015ftay Raporlar\u0131, T\u00fcrkiye\u2019de kamu ihalelerinde \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 kanaatindedir.<\/p>\n\n\n\n
5. Tasarruf Tedbirlerine Uyulmamas\u0131 Yapt\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n Yetersizli\u011fi: Kamu kaynaklar\u0131n\u0131 israf etmek 5018 s. Kanun\u2019da kamu zarar\u0131na yol a\u00e7an haller aras\u0131nda say\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
6. \u00d6denek \u00dcst\u00fc Harcamalar: T\u00fcrk b\u00fct\u00e7e sisteminde uzun y\u0131llard\u0131r tart\u0131\u015f\u0131lan \u00f6nemli konulardan birisi tamamlay\u0131c\u0131 \u00f6denek uygulamas\u0131d\u0131r. Yasal dayana\u011f\u0131 bulunmayan bu uygulama; b\u00fct\u00e7ede izin verilen \u00f6denekten daha fazla harcama yapabilme ve kesin hesap kanunu ile bu \u00f6denek \u00fcst\u00fc harcamay\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rabilme olana\u011f\u0131 tan\u0131maktad\u0131r. Ancak Anayasa Mahkemesi, E.2020\/33, K.2023\/161 s. ve E.2024\/42, K.2024\/95 s. Karar\u0131 ile 2018 ve 2022 y\u0131llar\u0131na ait gerek tamamlay\u0131c\u0131 \u00f6denek gerekse b\u00fct\u00e7ede di\u011fer kurulu\u015flar\u0131n kullan\u0131lmayan \u00f6denekten kar\u015f\u0131lanmas\u0131 \/ mahsup edilmesi uygulamalar\u0131n\u0131 iptal etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
7. \u00d6rt\u00fcl\u00fc \u00d6denek: 5018 s. Kamu Mali Y\u00f6netimi ve Kontrol Kanununun 24. Maddesinde \u00d6rt\u00fcl\u00fc \u00d6denek uygulamas\u0131na yer verilmi\u015ftir. Her ne kadar 24. maddede \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u00f6dene\u011fin belirlenen ama\u00e7lar d\u0131\u015f\u0131nda ve ki\u015fisel harcamalar ile siyasi partilerin idare, propaganda ve se\u00e7im ihtiya\u00e7lar\u0131nda kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131 belirtilmekte ise de bunun denetim ve kontrol edilmesine dair bir d\u00fczenleme bulunmamaktad\u0131r. Son 22 y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 37 Milyar TL, bundan \u00f6nceki 10 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemde de 308 Milyon TL \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u00f6denek harcamas\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu harcamalar\u0131n \u00f6zel olarak olu\u015fturulan bir parlamento komisyonu taraf\u0131ndan incelenmesinde ve hi\u00e7 olmazsa 10 y\u0131l sonra detaylar\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131nda yarar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
8. S\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lara Yap\u0131lan Harcamalar: T\u00fcrkiye\u2019de toplam yabanc\u0131 say\u0131s\u0131 resmi olarak 4 milyon 425 bin 230\u2019t\u00fcr. Ancak bu say\u0131n\u0131n 13-14 milyon ki\u015fi oldu\u011fu s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lara yap\u0131lan harcama tutar\u0131n\u0131n da yakla\u015f\u0131k 200 milyar dolar civar\u0131nda oldu\u011fu belirtilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
9. Siyasetin Finansman\u0131: Siyasi partilere Hazine yard\u0131m\u0131, milletvekilleri say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131 ve milletvekilli\u011finin meslek olmamas\u0131na ra\u011fmen emeklilik hakk\u0131 ve di\u011fer baz\u0131 abart\u0131l\u0131 ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 Hazineye ciddi bir y\u00fck getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
10. Yap\u0131lan Hibe ve Yard\u0131mlar: 2023 Say\u0131\u015ftay Raporu\u2019na g\u00f6re yabanc\u0131 kurulu\u015f ve \u00fclkelere 22,7 milyar TL, Sivil Toplum Kurulu\u015flar\u0131na 37 milyar TL transfer edilmi\u015f, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz Kas\u0131m ay\u0131nda da K\u0131rg\u0131zistan\u2019\u0131n 62 milyon dolarl\u0131k borcu silinmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak T\u00fcrkiye\u2019de kamusal kaynaklar\u0131n verimsiz kullan\u0131m\u0131 ve israf\u0131, hem ekonomik kaynaklar\u0131 t\u00fcketmekte hem de toplumun genel refah\u0131n\u0131 olumsuz etkilemektedir. Kamusal kaynaklar daha etkin ve \u015feffaf kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece israf\u0131n \u00f6nlenmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Siyasi kararlar neticesinde; kamu-\u00f6zel i\u015f birli\u011fi projeleri, faiz harcamalar\u0131, kur korumal\u0131 mevduat ve liyakatsiz atamalar gibi alanlarda israf ve bu alanlarda \u015feffafl\u0131k ve hesap verilebilirli\u011fin olmamas\u0131; kamusal kaynaklar\u0131n etkinlik ve verimlilikten uzak kullan\u0131m\u0131 toplum i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemektedir.<\/p>\n\n\n\n
NOT: At\u0131l\u0131m \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi Maliye B\u00f6l\u00fcm\u00fcnce 11.11.2024 tarihinde d\u00fczenlenen Konferansta yap\u0131lan sunum \u00f6zetidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Do\u011fan Cans\u0131zlar T\u00fcrkiye\u2019de \u00e7\u00f6z\u00fclmek bilmeyen bir enflasyon sorunu var. Faiz art\u0131r\u0131mlar\u0131, para s\u0131k\u0131la\u015fmas\u0131 ve d\u00f6viz bask\u0131lamas\u0131na ra\u011fmen enflasyon artmaya devam ediyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc sadece para politikas\u0131yla enflasyon dizginlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Merkez Bankas\u0131\u2019na maliye politikas\u0131ndan destek gelmedik\u00e7e yani; gelir art\u0131r\u0131mlar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zellikle harcamalar k\u0131s\u0131lmad\u0131k\u00e7a ve israf \u00f6nlenmedik\u00e7e enflasyonun d\u00fc\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. 2024 y\u0131l\u0131nda genel devlet harcamalar\u0131n\u0131n toplam b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, […]<\/p>\n","protected":false},"author":20,"featured_media":939,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[29],"tags":[],"series":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/938"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/20"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=938"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/938\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":940,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/938\/revisions\/940"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/939"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=938"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=938"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=938"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.atilim.edu.tr\/manzara-politik\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fseries&post=938"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}